Liria e Shtypit në Rrezik: 10% Ulje Globale që nga 2012 – Analizë e Dites Botërore të Lirisë së Shtypit

Liria e Shtypit në Rrezik: 10% Ulje Globale që nga 2012 – Analizë e Dites Botërore të Lirisë së Shtypit

Çdo vit, më 3 maj, bota përkujton Ditën Botërore të Lirisë së Shtypit, një ngjarje e rëndësishme që u shpall nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së në dhjetor 1993. Kjo ditë u krijua pas rekomandimit të Konferencës së Përgjithshme të UNESCO-s, duke u bazuar në Deklaratën e Windhoek, një dokument kyç që thekson rëndësinë e lirisë së medias dhe të shprehjes në shoqëritë demokratike.

Sipas OKB-së, 3 maji shërben si një kujtesë për qeveritë për të respektuar angazhimet e tyre ndaj lirisë së shtypit dhe të shprehjes. Për profesionistët e medias, kjo ditë është edhe një mundësi për reflektim mbi sfidat aktuale që prekin fushën e gazetarisë dhe të komunikimit publik.

Përse është e rëndësishme kjo ditë?

Dita Botërore e Lirisë së Shtypit ka disa qëllime kyçe:

• Festimi i parimeve themelore të lirisë së shtypit dhe të shprehjes;
• Vlerësimi i gjendjes globale të medias dhe të lirisë së informacionit;
• Mbrojtja e pavarësisë së medias nga sulmet politike, ekonomike ose sociale;
• Homazhi për gazetarët e rënë në detyrë, të cilët kanë humbur jetën duke kërkuar tërësinë në informacion.

Një trend alarmant: Rënia e lirisë së shprehjes për 10% që nga 2012

Sipas Raportit të UNESCO-s për Trendet Botërore në Lirinë e Shprehjes dhe Zhvillimin e Medias (2022-2025), liria e shprehjes në nivel global ka pësuar një rënie të theksuar prej 10% që nga viti 2012. Ky regres është krahasues me periudhat më të trazuara të shekullit të 20-të, duke përfshirë Luftën e Parë Botërore, Luftën e Dytë Botërore dhe Luftën e Ftohtë.

Një nga faktorët kryesorë që kanë kontribuar në këtë situatë është rritja e vetëcensurës, e cila ka arritur në një nivel të alarmueshëm prej 63% që nga viti 2012. Kjo vetëcensurë është nxitur nga frika e hakmarrjes, ngacmimeve online, presionit gjyqësor dhe kufizimeve ekonomike. Gazetarët dhe media janë të detyruar të ndalojnë botimin e informacioneve të rëndësishme për të shmangur pasoja negative, duke kufizuar kështu të drejtën e publikut për informacion të saktë dhe të pavarur.

Sfidat globale që prekin lirinë e shtypit

Raporti i UNESCO-s thekson se përgjigjet ndaj këtyre sfidave janë të fragmentuara dhe të pakta. Në shumë vende, gazetaria e pavarur po dobësohet, duke lënë shoqërinë më të ekspozuara ndaj:

• Dezinformimit dhe manipulimit të informacionit;
• Polarizimit social dhe tensionit politik;
• Dhunës ndaj gazetarëve, veçanërisht në zona të konfliktit;
• Kufizimit të aksesit në informacion, ku pothuajse një e treta e popullsisë globale mbetet jashtë linjës së internetit.

Këto probleme janë veçanërisht të dukshme në mjedise ku shtypi është i kontrolluar nga qeveritë ose grupet e fuqishme, duke penguar zhvillimin e shoqërive të informuara dhe demokratike.

Çfarë mund të bëhet për të përmirësuar gjendjen?

Për të përmirësuar gjendjen e lirisë së shtypit, ekspertët dhe organizatat ndërkombëtare rekomandojnë një sërë veprimesh:

• Mbrojtja e pavarësisë së medias përmes ligjeve të forta kundër censurës dhe presionit;
• Promovimi i gazetarisë investigative dhe transparencës në punën e medias;
• Përkrahja e gazetarëve të rrezikuar përmes mekanizmave ndërkombëtarë të mbrojtjes;
• Investime në teknologji që të mundësojnë akses të barabartë në informacion;
• Futja e edukimit mediatik që të ndihmojë publiku të dallojë informacionin e saktë nga ai i rremë.

Siç thekson OKB-ja, “Liria e shtypit nuk është një privilegj, por një të drejtë themelore e njeriut.” Prandaj, mbrojtja e saj duhet të jetë një prioritet për të gjitha shtetet dhe shoqëritë civile.

Përfundim: Një thirrje për veprim

Dita Botërore e Lirisë së Shtypit nuk është vetëm një ngjarje simbolike, por një thirrje urgjente për veprim. Në një botë ku informacioni është fuqi, kontrolli i tij mund të çojë në abuzime të mëdha. Prandaj, është detyrë e të gjithëve – qeverive, medias, shoqërisë civile dhe individëve – të punojnë së bashku për të mbrojtur dhe promovuar lirinë e shprehjes dhe të shtypit.

Siç shprehet edhe në Deklaratën e Windhoek, “Media e lirë, e pavarur dhe pluraliste është një gur themeli i çdo shoqërie demokratike.” Pa këtë liri, demokracia vuan, dhe me të, vuan edhe e ardhmja e të gjithëve.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.