Marrëveshja e Prespës: 8 vite pas, pse BE mbetet një ëndërr për Maqedoninë e Veriut?

Marrëveshja që ndryshoi Ballkanin: Nga 28 vite mosmarrëveshje te hyrja në NATO

Më 17 qershor 2018, në fshatin Nivic të Prespës, Shqipëria dhe Greqia vendosën njëfarë pike fundin e një mosmarrëveshjeje që zgjati 28 vite. Marrëveshja e Prespës u nënshkrua nga ministrat e jashtëm të atëhershëm, Nikolla Dimitrov dhe Nikos Koxias, në prani të kryeministrave Zoran Zaev dhe Aleksis Cipras, nën vëzhgimin e ndërmjetësve ndërkombëtarë si Methju Nimic (OKB), Johanes Han (BE) dhe Federika Mogerini (BE).

Kjo marrëveshje historike lejoi Republikën e Maqedonisë të ndryshonte emrin kushtetues në Republika e Maqedonisë së Veriut, duke hapur rrugën për integrimin e vendit në NATO. Në tetor 2019, Shkupi u bë anëtari i 30-të i aleancës ushtarake, ndërsa premtimi për anëtarësim në Bashkimin Evropian mbetet ende i paplotësuar.

Çfarë fitoi secila palë?

Në këmbim të ndryshimit të emrit, Greqia hoqi veton e saj, duke lejuar Shkupin të nisë negociatat për anëtarësim në BE. Megjithatë, tetë vite më vonë, integrimi i plotë në BE mbetet një sfidë për Maqedoninë e Veriut, pavarësisht se NATO-ja u hap menjëherë.

Një nga arsyet kryesore është se emri nuk ishte pengesa e vetme. Procesi i vështirë për nënshkrimin e marrëveshjes përfshinte edhe një referendum të diskutueshëm më 30 shtator 2018, ku 91.47% e votuesve e mbështetën ndryshimin, por pjesëmarrja e ulët (36.91%) e bëri atë të pafuqishëm ligjërisht. Përfundimisht, ndryshimi i emrit u realizua përmes rrugës parlamentare.

Bilanci i zbatimit: Asimetria midis Shkupit dhe Athinës

Tetë vite pas nënshkrimit, bilanci i zbatimit tregon një asimetri të dukshme midis dy palëve:

• Shkupi ka përmbushur pothuajse të gjitha detyrimet:
  • Ndryshimi i Kushtetutës për të përfshirë emrin e ri.
  • Rifillimi i pasaportave, targave të automjeteve dhe emrave të institucioneve shtetërore.
  • Përmirësimi i marrëdhënieve me komunitetet lokale, duke përfshirë edhe atë shqiptar.
• Athina ka vonesa të dukshme:
  • Tre memorandumet e bashkëpunimit të nënshkruara në 2019 nuk janë ratifikuar ende nga Parlamenti grek.
  • Këshilli i Bashkëpunimit të Nivelit të Lartë, i cili duhet të mblidhet të paktën një herë në vit, nuk ka mbajtur asnjë takim të dytë që nga prilli 2019.

Pse vonohet integrimi në BE?

Edhe pse Shkupi ka përmbushur detyrimet e tij, BE-ja ka kriteret e saj që nuk kanë të bëjnë vetëm me emrin. Faktorë të tjerë si reforma gjyqësore, lufta kundër korrupsionit dhe përmirësimi i kushteve ekonomike luajnë një rol kyç. Sidoqoftë, vonesat në zbatimin e marrëveshjes nga ana greke kanë ndikuar negativisht në procesin e negociatave.

Diplomacia nën udhëheqje të re: Nga normalizimi te ftohja relative

Pas nënshkrimit, marrëdhëniet dypalëshe përjetuan një periudhë normalizimi të paprecedent. Në tetor 2021, presidenti i Maqedonisë së Veriut, Stevo Pendarovski, bëri një vizitë historike në Athinë, duke u bërë lideri i parë nga Shkupi që vizitoi Greqinë me nderime shtetërore. Kjo pasoi vizitën e Aleksis Cipras në Shkup në 2019.

Megjithatë, dinamika aktuale politike ka sjellë një ftohje relative. Në Greqi, qeveria e Demokracisë së Re, edhe pse e detyruar ta respektojë marrëveshjen, ka treguar një qëndrim më të kujdesshëm ndaj partnerit të saj verior. Nga ana tjetër, ndryshimi i qeverisë në Shkup në 2022 solli një sërë mesazhesh të përziera nga Athina, megjithëse autoritetet e reja kanë respektuar deri më tani emrin e ri kushtetues.

Çfarë presin të ardhmen?

Edhe pse komunikimi në nivel ministror vazhdon, mungesa e një takimi dypalësh midis kryeministrave Hristijan Mickoski dhe Kiriakos Micotakis është një tregues i tensionit të mbetur. Për Shkupin, integrimi në BE mbetet një prioritet absolut, ndërsa Greqia duket se po e sheh këtë proces me një sërë kushtezash politike dhe ekonomike.

Një gjë është e qartë: Marrëveshja e Prespës ishte një hap historik, por rruga drejt stabilitetit të plotë në Ballkan mbetet e gjatë dhe e vështirë.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.