Miliona euro borxh për pensionet e minatorëve të Trepçës: Shkelje ligjore dhe pasojat e rënda për punëtorët

Minatorët e Trepçës: Nga nderimi në diskriminim – Miliona euro borxh për pensionet e tyre

Në hapsirat e errëta të Minierës së Stantërgut, ku zhurmët e makinave përzihen me lodhjen e viteve, Fehmi Meha, 64-vjeçar, shtyn ngadalë një makinë të prishur. Për më shumë se katër dekada, ai ka punuar si mjeshtër i makinave që transportojnë xehe, duke mbartur jo vetëm peshën e metalit, por edhe një shqetësim që nuk lidhet me nëntokën: të ardhmen e tij pas pensionimit.

“Edhe një vit dal në pension… por nuk e di nëse do t’i marr kursimet e mia”, thotë ai, duke iu referuar mungesës së kontributeve pensionale që, sipas tij, nuk i janë paguar rregullisht nga punëdhënësi për më shumë se gjashtë vjet. “Janë mbi 5 mijë euro borxh. Nuk e di shumën e saktë, por e di që janë paratë e mia, të fituara me punë.”

Fehmi Meha është një nga qindra minatorët e Kombinatit Trepça, një ndërmarrje që dikur ishte shtylla kryesore e ekonomisë së Kosovës, por sot operon me kapacitete dhe staf të reduktuar ndjeshëm. Në vitet ’90, në të punonin mbi 22 mijë njerëz. Sot, në minierat e Mitrovicës, Kishnicës, Stantërgut dhe Artanës, numri i punëtorëve ka rënë në rreth 1.040.

Një sistem i thyer: Kontributet që nuk arrijnë te Trusti

Sipas ligjit në Kosovë, çdo i punësuar paguan 10 për qind kontribute pensionale – gjysma nga punëdhënësi dhe gjysma nga paga e punëtorit. Këto mjete grumbullohen nga Administrata Tatimore e Kosovës (ATK) dhe transferohen në llogaritë individuale në Trust, institucioni shtetëror që menaxhon kursimet pensionale të punëtorëve.

Por realiteti për minatorët e Trepçës është tjetër. Shemsi Avdyli, 44-vjeçar, ndihmësxehetar në Artanë, thotë se në Trust i janë regjistruar vetëm disa muaj kontribute. “Kjo është djersa jonë. Nuk e kam besuar kurrë se mund të ndodhë kjo në Trepça. Punojmë me pajisje të vjetruara, në kushte të vështira, dhe paratë tona na ndalen… është tmerr”, shprehet ai.

Tahir Gashi, kolegu i tij, tregon se në llogarinë e tij në Trust figurojnë pagesat vetëm për tre muaj të vitit 2021. “Këto janë paratë që i kemi fituar me rrezikim të jetës sonë. Ku janë kursimet tona?”, pyet ai.

Sindikata: Një shkelje ligjore që zgjat vite

Gani Osmani, nga Sindikata e Pavarur e Minatorëve, thotë se kjo çështje është ngritur vazhdimisht te menaxhmenti dhe qeveritë, por pa rezultat konkret. “Borxhi për secilin punëtor varion nga 6.000 deri në 10.000 euro. Në vend që minatorët të jenë më të respektuarit, kanë mbetur më të diskriminuarit. Mospagesa në Trust është shkelje ligjore”, thekson ai.

Sipas tij, janë raste kur minatorë kanë dalë në pension – madje edhe kanë ndërruar jetë – pa i marrë këto mjete. “Kjo është padrejtësi në formën më të rëndë. Qeveria dhe menaxhmenti duhet të veprojnë menjëherë”, shton Osmani.

Pasojat e mospagesës: Jetë në varfëri pas dekadash pune

Islam Kurti, 68-vjeçar, është pensionuar para tre vjetësh nga Miniera e Stantërgut. Ai thotë se në Trust i mungojnë rreth 6.000 euro. “Sot merr rreth 200 euro nga Trusti dhe 214 euro pension nga skemat shtetërore. Nëse Trepça nuk e rimburson pjesën tjetër, nuk e di se si do të jetoj me 214 euro në muaj”, thotë ai me zë të thyer.

Qindra minatorë kanë ngritur padi civile në Gjykatën Themelore në Mitrovicë, por sipas kryetarit të Sindikatës, Ibrahim Januzi, vendimi i shkallës së parë ka qenë në favor të ndërmarrjes. “Ne kërkojmë drejtësi, por institucioneve duket se nuk i interesojnë fati ynë”, thotë ai.

Borxhi milionësh pa zgjidhje të afërt

Menaxhmenti i Trepçës ka pranuar se pagesat në Trust nuk janë bërë kryesisht që nga viti 2022, por nuk ka sqaruar arsyet. “Vlera e borxhit është rreth gjashtë milionë euro, përfshirë interesin”, thuhet në përgjigjen e dërguar. Ndërkohë, Qeveria e Kosovës – që zotëron 80 për qind të aksioneve në Trepça – nuk iu ka përgjigjur interesimit për këtë çështje.

Administrata Tatimore e Kosovës ka deklaruar se janë ndërmarrë masa ligjore për inkasimin e borxhit, duke përfshirë gjoba dhe ndalim të shitjes së pronave, por ka shmangur bllokimin e llogarive për të mos rrezikuar funksionimin e ndërmarrjes. “Një masë e tillë do të pengonte zhvillimin e aktivitetit dhe do të shkaktonte pasoja sociale”, thuhet në përgjigjen e ATK-së.

Sipas ish-drejtorit të ATK-së, Ilir Murtezaj, ndërmarrjet publike shpesh trajtohen me tolerancë për shkak të rëndësisë së tyre ekonomike dhe sociale. “Shteti ka ndërhyrë duke i mbështetur financiarisht këto ndërmarrje, por kjo nuk zgjidh problemet strukturore”, thotë ai.

Në vitin 2024, Qeveria e Kosovës ka ndarë katër milionë euro për mbulimin e pagave të punonjësve të Trepçës, por kjo nuk zgjidh borxhin e kontributeve pensionale.

Një thirrje për drejtësi: Minatorët kërkojnë që paratë e tyre t’i kthehen

Pas dekadash në minierë, Fehmi Meha thotë se ka humbur besimin se do të shohë ndonjëherë një pjesë të kursimeve të tij pensionale. “Nuk është dashur të vijë puna deri këtu. Ne jemi punëtorë, jo skllevër. Këto janë paratë tona, të fituara me rrezikim të jetës sonë”, thekson ai.

E drejta e minatorëve për një pension të denjë është e shenjtë. Por në Trepça, ajo mbetet një ëndërr e largët. Ndërkohë, institucioneve u takon të veprojnë përpara se situata të bëhet edhe më e pashpresë për qindra familje që kanë betuar jetën nëntokës.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.