Raporti britanik alarmon për gjyqin në Hagë: Roli i gjyqtarëve rrezikon barazinë ndërmjet palëve

Raporti britanik alarmon për gjyqin në Hagë: Roli i gjyqtarëve rrezikon barazinë ndërmjet palëve

Një raport i The Bar Human Rights Committee of England and Wales (BHRC), i paraqitur nga Avokati i Popullit, Naim Qelaj, ka ngritur alarm serioz mbi zhvillimin e procesit gjyqësor kundër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) në Dhomat e Specializuara në Hagë. Raporti vë në dyshim parimin themelor të një gjykimi të drejtë: barazinë e armëve ndërmjet palëve.

Gjyqtarët kalojnë rolin e arbitrit neutral

Sipas analizës, gjyqtarët nuk po kufizohen në rolin e tyre tradicional si arbitër neutral, por po ndërhyjnë aktivisht në ndërtimin e çështjes. Ata kanë kryer mbi 71 orë pyetje ndaj dëshmitarëve – një kohë që tejkalon kohën e shpenzuar nga secili ekip mbrojtës veçmas. Ndërkohë, mbrojtja ka detyruar të shpenzojë mbi 31 orë shtesë për t’iu përgjigjur pyetjeve të gjyqtarëve, ndërsa prokuroria vetëm 12 minuta. Kjo pabarazi strukturore e vendos mbrojtjen në një pozicion të pafavorshëm.

Dokumente nga interneti dhe pyetje sugjestive

Raporti thekson se gjyqtarët kanë përdorur dokumente të marra nga interneti pa njoftim paraprak për mbrojtjen, duke rrezikuar transparencën dhe drejtësinë e procesit. Për më tepër, janë identifikuar pyetje me formulime sugjestive, si p.sh. “nuk dua të të vë fjalë në gojë, por…”, të cilat në thelb udhëzojnë përgjigjen e dëshmitarit. Në një rast, një anëtar i Trupit Gjykues ka përdorur një dokument të shkarkuar nga interneti pa lejen e mbrojtjes, duke shkelur rregullat e procedurës.

Korniza juridike e Dhomave të Specializuara: një rrezik për barazinë

Korniza ligjore e Dhomave të Specializuara i jep Trupit Gjykues një liri të konsiderueshme në përcaktimin e fakteve dhe ligjit. Sipas raportit, kjo mund të krijojë kushtet për që Trupi Gjykues të funksionojë si një prokuror i dytë, duke ndikuar negativisht në barazinë ndërmjet palëve. Michael Karnavas, jurist ndërkombëtar, kishte paralajmëruar që në fillim se modeli hibrid i këtij gjyqi – një përzierje ndërmjet sistemit adversarial dhe atij inquisitorial – mund të krijojë një rol dominues për gjyqtarët, duke rrezikuar paanshmërinë dhe drejtësinë.

Pasojat praktike: mbrojtja në disavantazh

Raporti vëren se mbrojtja nuk po teston mjaftueshëm provat e prokurorisë, por po përballet edhe me atë të Trupit Gjykues. Kjo e vendos atë në një pozicion strukturor të pafavorshëm, pavarësisht nga modeli i procedurës (adversarial ose inquisitorial). Prokuroria e Speciales, e ndihmuar edhe nga Përfaqësuesi i Viktimave, nuk ka nevojë për ndihmën e gjyqtarëve, duke theksuar se rolin e tyre të zgjeruar e cenon parimet themelore të drejtësisë.

Çështja e drejtësisë: çfarë do të thotë ky raport për procesin?

Edhe pse raporti nuk konstaton drejtpërdrejt shkelje të drejtësisë, ai thekson se kushtet për një gjë të tillë janë të pranishme dhe disa prej tyre janë tashmë materializuar. Vendimi i Trupit Gjykues, i cili duhet të publikohet deri më 19 maj 2025, do të jetë vendimtar për vlerësimin e drejtësisë së procesit. Nëse gjyqtarët kanë nxjerrë prova përmes pyetjeve sugjestive ose spekulative, ky do të jetë një indikator kyç për besueshmërinë e gjykimit.

Procesi gjyqësor kundër krerëve të UÇK-së: një përmbledhje e ngjarjeve

Procesi kundër ish-krerëve të UÇK-së – Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniq – filloi në prill 2023 dhe u mbyll më 18 shkurt 2025 me paraqitjen e fjalëve përfundimtare. Të katër janë akuzuar për krime lufte dhe kundër njerëzimit, por kanë deklaruar të pafajshëm. Prokuroria ka kërkuar dënime të përgjithshme prej 180 vjetësh (45 vjet për secilin).

Nga ana e mbrojtjes kanë dëshmuar figura ndërkombëtare të rëndësishme, si ish-ndihmëssekretari Amerikan James Rubin, ish-Komandanti i NATO-s gjatë luftës në Kosovë Wesley Clark, dhe ish-diplomati amerikan Chris Hill. Ata kanë theksuar se UÇK-ja nuk kishte një zinxhir komandues të qartë, duke kundërshtuar akuzat e prokurorisë.

Reagime ndërkombëtare dhe protesta: kërkesa për drejtësi

Procesi ka nxitur kritika të vazhdueshme nga juristë vendorë dhe ndërkombëtarë, duke u akuzuar se është i anshëm, se janë pranuar prova nga Serbia, dhe se janë shkelur të drejtat e njeriut. Në këtë kontekst, janë organizuar protesta masive në Prishtinë, Tiranë, Hagë, Strasburg dhe Shkup, ku mijëra shqiptarë kanë kërkuar drejtësi. Më 12 shkurt 2025, Kuvendi i Kosovës dhe ai i Shqipërisë kanë miratuar rezoluta për të kërkuar një proces gjyqësor të paanshëm nga Gjykata Speciale.

Çfarë presin tani palët?

Me vetëm 20 ditë të mbetura deri në datën e fundit për vendimin (19 maj 2025), Trupit Gjykues mund t’i kërkojë edhe dy muaj shtesë nëse nuk ka arritur të marrë një vendim brenda afatit të paracaktuar. Pavarësisht nga kritikat, procesi vazhdon të jetë nën vëzhgim të ngushtë nga komuniteti ndërkombëtar, ndërsa besueshmëria e tij do të vlerësohet përmes vendimit që do të publikohet.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.