Reforma e Provimit të Jurisprudencës në gjuhën shqipe: Një hap historik apo gjysmë-zgjidhje?

Reforma e Provimit të Jurisprudencës në gjuhën shqipe: Një hap historik apo gjysmë-zgjidhje?

Në një kontekst ku ndryshimet strukturore shpesh ngjyrosen me skepticizëm dhe mosbesim, reforma e Provimit të Jurisprudencës në gjuhën shqipe paraqitet si një nga ndryshimet më domethënëse të dekadave të fundit. Për herë të parë në 58 vjet ekzistencë të këtij provimi, pjesa dominante e tij do të zhvillohet në gjuhën shqipe, një ndryshim që nuk është thjesht simbolik, por substancial. Megjithatë, ky hap i rëndësishëm ka nisur debate të ashpra, ku disa e quajnë atë "gjysmë-zgjidhje", ndërsa të tjerë e shohin si një arritje të pazakontë për drejtësinë dhe barazinë gjuhësore.

Ndryshimi strukturor që ndryshon paradigmën

Që nga viti 1968, kur u themelua, Provimi i Jurisprudencës ka qenë një simbol i centralizimit gjuhësor dhe institucional. Për dekada të tëra, kandidatët shqiptarë kanë përballur pengesa të mëdha, duke u detyruar të përgjigjen në gjuhën maqedonase, pavarësisht nga origjina e tyre. Ky sistem ka pasuruar një padrejtësi historike, duke i mbajtur shqiptarët në një pozicion të pabarabartë në arenën ligjore.

Sot, me ndryshimet e reja, ky provim po ndryshon paradigmën. Pjesa dominante e tij do të zhvillohet në gjuhën shqipe, një hap që nuk është thjesht dekorativ, por thelbësor. Ky ndryshim nuk është vetëm një paragraf shtesë në një ligj, por një ndryshim strukturor që mund të ketë pasoja të gjera për sistemin e drejtësisë në tërësi.

Skepticizmi që shndërrohet në përbuzje

Një nga pyetjet që ka ndjekur këtë reformë është: "A është ky provim i besueshëm nëse sistemi i drejtësisë funksionon 100% në maqedonisht?" Ky skepticizëm, megjithatë, nuk është thjesht teknik. Është një refuzim i thellë i ndryshimit, një bindje se shqipja nuk mund të arrijë aty ku ka qenë mbajtur larg për dekada.

Sot, ky skepticizëm ka shndërruar në përbuzje. Nga "nuk bëhet" te "nuk mjafton", nga "është e pamundur" te "është vetëm gjysmë-zgjidhje". Kjo nuk është një analizë objektive juridike, por një refuzim për të pranuar realitetin se një padrejtësi historike po korrigjohet.

Drejtësi që merr formë ligjore

Askush nuk pretendon se çdo problem i sistemit të drejtësisë është zgjidhur. Askush nuk pretendon se përdorimi i gjuhëve në institucione është perfekt. Por ekziston një dallim i madh midis kërkimit të përmirësimeve të mëtejshme dhe mohimit të një arritjeje historike.

Kur një gjeneratë e tërë kandidatësh shqiptarë nuk do të përballet më me pengesat që kanë përjetuar paraardhësit e tyre, nuk flasim më për premtime. Flasim për rezultate. Kur një problem i pazgjidhur për gati gjashtë dekada merr zgjidhjen më të madhe që ka njohur ndonjëherë, nuk flasim për "pothuajse drejtësi". Flasim për drejtësi që më në fund po merr formën konkrete ligjore.

Historia që përsëritet: Një mësim për të gjithë

Është e çuditshme se si dikush për vite të tëra heshti kur kampi i preferuar politik ishte në pushtet dhe asgjë nuk ndryshoi rreth këtij provimi, ndërsa sot gjen energji të jashtëzakonshme për të minimizuar ndryshimet që do të ndodhin. Historia politike e Maqedonisë na ka mësuar se çdoherë ka prej atyre që nuk e kanë problem mungesën e rezultateve; ata e kanë problem rezultatin kur nuk vjen nga kampi i tyre i preferuar politik.

Tani që ndryshimi konkret dhe strukturor është në proces, zhvendosen objektivat. Debati nuk është vetëm për Provimin e Jurisprudencës. Është mes atyre që besojnë se çdo hap përpara duhet pranuar dhe avancuar më tej, dhe atyre që çdo hap përpara përpiqen ta përbuzin derisa të duket i parëndësishëm.

Çfarë do të thotë kjo për të ardhmen?

Në fund, juristët dhe qytetarët shqiptarë do të gjykojnë vetë. Ata do të shohin se kush punoi për ta bërë ndryshimin dhe kush po mundohet t’i bindë se ndryshimi nuk ka ndodhur. Ata do të shohin se kush e konsideronte të pamundur provimin në shqip dhe kush e bëri realitet.

Dhe ndoshta mësimi më i madh nga kjo histori është ky: ka prej atyre që kur përballen me ndryshimin më domethënës strukturor që ka njohur ndonjëherë ky provim që dikur e konsideronin të paarritshëm, nuk ndryshojnë mendim. Ata thjesht ndryshojnë fjalorin.

Dje thoshin: "A je vërtet i bindur se ky provim mund të jepet në shqip?"

Sot thonë: "Gjysmë-zgjidhje që nuk mjafton."

Ndërsa nesër, kur kjo reformë do të jetë realitet i pakthyeshëm institucional, historia do të mbajë mend jo skepticizmin e tyre, por faktin se shqipja më në fund do e zë vendin që e meriton.

Problemi nuk është te Provimi i Jurisprudencës në shqip, por tek ata që nuk besuan kurrë se mund të bëhej.

Burimi i lajmit: ina-online.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.