SHBA-Iran: Çfarë përmban marrëveshja 14-pikëshe që mund të ndryshojë historinë?

SHBA dhe Iran në një marrëveshje historike: Çfarë përmban dokumenti 14-pikësh?

Zyrtarët amerikanë kanë zbuluar detajet e Memorandumit të Mirëkuptimit SHBA-Iran, një marrëveshje që mund të shënojë fundin e konfliktit midis dy vendeve, të cilët janë në luftë që nga fundi i shkurtit. Dokumenti, i cili do të nënshkruhet zyrtarisht në Gjenevë këtë javë, synon të zgjasë armëpushimin, të hapë Ngushticën e Hormuzit dhe të krijojë bazat për paqe të qëndrueshme.

Administrata Trump e përshkruan marrëveshjen si “të bazuar në performancë”, duke theksuar se Irani do të përfitojë vetëm nëse përmbush angazhimet e tij. Presidenti Donald Trump ka deklaruar se marrëveshja do të nënshkruhet “së shpejti”, duke shpresuar se kjo do të sjellë stabilitet në rajon.

Pikat kryesore të marrëveshjes 14-pikëshe

Dokumenti përmban 14 pika të rëndësishme, të cilat mund të ndryshojnë dinamikën gjeopolitike në Lindjen e Mesme. Ja detajet më të rëndësishme:

1. Një armëpushim të përhershëm në të gjitha frontet

• SHBA-të, Irani dhe aleatët e tyre do të shpallin një ndërprerje të menjëhershme dhe të përhershme të operacioneve ushtarake, duke përfshirë edhe Libanin.
• Çdo operacion ushtarak izraelit kundër Hezbollahut do të konsiderohet si një “shkelje e mirëkuptimit” dhe do të ndjekë me masa të ndërsjellë.
• Marrëveshja garanton integritetin territorial të Libanit dhe parandalon sulme të reja.

2. Respektimi i sovranitetit dhe mosndërhyrja në punët e brendshme

• Të dyja palët do të respektojnë sovranitetin dhe integritetin territorial të njëra-tjetrës.
• Nuk do të ketë ndërhyrje në punët e brendshme, një kërkesë e rëndësishme për Iranin.
• Kjo pika mund të ndikojë negativisht në grupet disidente iraniane, të cilat kanë kërkuar mbështetje nga SHBA-të.

3. Afati kohor i negociatave: 60 ditë për marrëveshje përfundimtare

• SHBA-të dhe Irani do të angazhohen për të arritur një marrëveshje përfundimtare brenda 60 ditësh nga nënshkrimi i Memorandumit.
• Ceremonia e nënshkrimit do të zhvillohet në Gjenevë, me mundësi që të marrë pjesë edhe presidenti i SHBA-së.
• Nëse të dyja palët bien dakord, afati mund të zgjatet.

4. Fundi i bllokadës detare dhe largimi i forcave amerikane

• SHBA-të do të heqin bllokadën detare kundër Iranit dhe do të lejojnë trafikun e anijeve tregtare në portet iraniane.
• Bllokada do të përfundojë plotësisht brenda 30 ditësh nga nënshkrimi i marrëveshjes.
• Brenda të njëjtës periudhë, SHBA-të do të largojnë forcat e tyre nga zona e afërt me Iranin.

5. Hapja e Ngushticës së Hormuzit për trafik të sigurt

• Irani do të lejojë kalimin e të gjitha anijeve tregtare nëpër Ngushticën e Hormuzit pa pagesë.
• Trafiku do të fillojë menjëherë, pas heqjes së pengesave teknike dhe ushtarake.
• Në planin afatgjatë, Irani do të bashkëpunojë me Omanin dhe shtetet e tjera të Gjirit për të krijuar një sistem të menaxhimit të ngushticës.

6. Plani i rindërtimit: 300 miliardë dollarë për Iranin

• SHBA-të dhe partnerët rajonalë do të zhvillojnë një plan për rindërtimin ekonomik të Iranit, me vlerë të paktën 300 miliardë dollarë.
• Fondi nuk do të financohet direkt nga SHBA-të, por partnerët e tyre rajonalë mund të investojnë në projekte të ndryshme.
• Trump ka theksuar se SHBA-të nuk do të paguajnë Iranin direkt, duke u dalluar nga marrëveshja bërthamore e vitit 2015.

7. Ndërprerja e sanksioneve ekonomike

• SHBA-të do të ndërpresin të gjitha sanksionet kundër Iranit, duke përfshirë edhe ato të OKB-së.
• Afati kohor për heqjen e sanksioneve do të përcaktohet gjatë negociatave të ardhshme.
• Irani, i goditur rëndë nga sanksionet, shpreson se kjo do t’i ndihmojë ekonominë e tij.

8. Parandalimi i armëve bërthamore

• Irani ka rënë dakord të mos sigurojë ose blejë armë bërthamore.
• Të dyja palët do të menaxhojnë uraniumin e pasuruar nën mbikëqyrjen e IAEA.
• Trump e ka quajtur këtë një “fitore të madhe” për SHBA-në, duke theksuar se parandalimi i armëve bërthamore ishte prioriteti i tij kryesor.

9-10. Status quo në programin bërthamor dhe lehtësime të tjera

• Deri në zgjidhjen e çështjes së uraniumit, do të ketë një “status quo” në programin bërthamor iranian.
• SHBA-të do të lejojnë eksportin e naftës dhe produkteve të tjera nga Irani.

11. Lirimi i fondeve të ngrira

• SHBA-të do të lirojnë fondet e ngrira të Iranit menjëherë pas nënshkrimit të marrëveshjes.
• Disa asete do të lirohen gradualisht, në varësi të përmbushjes së angazhimeve nga Irani.

12-14. Monitorimi dhe miratimi i marrëveshjes përfundimtare

• Do të krijohet një mekanizëm monitorimi për të kontrolluar zbatimin e marrëveshjes.
• Negociatat për një marrëveshje përfundimtare do të fillojnë menjëherë pas nënshkrimit të Memorandumit.
• Marrëveshja përfundimtare do të miratohet nga një rezolutë e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Pse kjo marrëveshje është e rëndësishme?

Nëse implementohet me sukses, kjo marrëveshje mund të sjellë ndryshime të mëdha në Lindjen e Mesme:

• Paqë e qëndrueshme midis SHBA-së dhe Iranit, duke i dhënë fund konfliktit që ka zgjatur muaj.
• Stabilitet ekonomik për Iranin, përmes lehtësimit të sanksioneve dhe investimeve të reja.
• Rritje e sigurisë detare në Ngushticën e Hormuzit, një rrugë kritike për furnizimin global me naftë.
• Parandalimi i përhapjes së armëve bërthamore, një objektiv kyç për SHBA-në.

Megjithatë, shumë vështirësi mbeten, duke përfshirë reagimin e Izraelit, grupimeve lokale në rajon dhe mundësitë e përmbushjes së angazhimeve nga Irani. Nëse marrëveshja do të zbatohen me sukses, ajo mund të shënojë një hap të madh drejt paqes në një nga rajonet më të ndezura të botës.

Burimi i lajmit: orainfo.net
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.