Debati mbi zbatimin e Ligjit për Gjuhët në Maqedoninë e Veriut: Studentët kërkojnë drejtësi, ekspertët mbështesin zbatimin e plotë të ligjit

Debati mbi zbatimin e Ligjit për Gjuhët në Maqedoninë e Veriut: Studentët kërkojnë drejtësi, ekspertët mbështesin zbatimin e plotë të ligjit

Në një debatt publik të organizuar nga lëvizja studentore dhe DemocracyLab, me temën “(Mos)zbatimi i Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve: Zgjidhjet dhe Pasojat”, u trajtua një nga çështjet më të ndjeshme në shoqërinë maqedonase: moszbatimi i Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve, i cili garanton përdorimin e gjuhës shqipe në institucionet shtetërore. Paneli i përbërë nga profesorë universitarë, ish-ministri i Drejtësisë dhe aktivistë, theksoi se ligji nuk është një opsion, por një detyrim kushtetues.

Studentët: Nuk do të tërhiqemi derisa të zbatohet ligji

Mevlan Ademi, organizator i protestave dhe student, foli për rrugët institucionale të shteruara dhe arsyet që e detyruan lëvizjen studentore të dalë në rrugë. Ai theksoi se kërkesat janë të drejta, jo privilegje:

“Kur u shterën të gjitha rrugët institucionale, ne dolëm në rrugë për të kërkuar drejtësi, jo kundër shtetit, por duke i kërkuar shtetit të zbatojë ligjet e veta. Ne nuk kërkojmë privilegje, por drejtësi. Prandaj, do të vazhdojmë të qëndrojmë stoikë në kërkesën tonë. Nuk pranojmë kompromise dhe zgjidhje gjysmake.”

Ademi foli edhe për paralelizmin me gjeneratat e mëparshme, duke theksuar se problemet e sotme janë të njëjta me ato që kanë përballur prindërit e tyre. Studentët nuk do të heqin dorë nga rruga e tyre derisa të arrihet zbatimi i plotë i ligjit.

DemocracyLab: Një platformë për argumentet ligjore

Sefer Selimi, kryetar i DemocracyLab, njoftoi se organizata po punon për krijimin e një platforme dixhitale ku ekspertët mund të paraqesin argumentet ligjore për zbatimin e Ligjit për Gjuhët. Ai theksoi se ligjet duhet të zbatohen në tërësi, jo selektivisht:

“Ne duam të shohim një Maqedoni të Veriut ku ligjet zbatohen në tërësi dhe jo në mënyrë selektive. Një shtet ku Qeveria angazhohet për realizimin e të drejtave të të gjithë qytetarëve, jo një sistem që vihet në funksion të kufizimit të këtyre të drejtave.”

Selimi shtoi se kjo nuk është një përplasje politike, por një e drejtë themelore e qytetarëve.

Profesorët universitarë: Ligji është i qartë, duhet zbatuar

Mersim Maksuti, profesor universitar, foli për bazën juridike të Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve dhe theksoi se kushtetuta e Maqedonisë së Veriut e njeh gjuhën shqipe si gjuhë zyrtare:

“Kushtetuta e thotë qartë se gjuha shqipe është gjuhë zyrtare në vend, përkatësisht gjuha që e flasin së paku 20 për qind e popullsisë. Ligji për Përdorimin e Gjuhëve ka bazë të fortë juridike dhe nga dispozitat e tij nuk duhet të hiqet asnjë nen.”

Ai shtoi se çdo prekje e ligjit e dobëson efektivitetin e tij dhe se Bashkimi Evropian pret që zgjidhja të vijë nga institucionet vendore.

Vlona Pollozhani, profesoreshë universitare, theksoi se Ligji për Përdorimin e Gjuhëve është një tërësi e arkitekturës së dygjuhësisë institucionale. Ajo foli për nenet kyçe që garantojnë përdorimin e gjuhës shqipe në procedura ligjore, duke përmendur nenet 1, 2, 6 dhe 23:

“Këto dispozita përfshijnë të gjitha institucionet shtetërore, si ministritë, entet, agjencitë dhe organet publike. Neni 2 parasheh përdorimin e gjuhës shqipe në procedurat administrative, ku përfshihet edhe provimi i jurisprudencës.”

Arta Mero, gjithashtu profesoreshë universitare, foli për parimet themelore të barazisë dhe ndalimit të diskriminimit. Ajo theksoi se studentët nuk kërkojnë asgjë të jashtëzakonshme, por thjesht zbatimin e ligjit:

“Ky diskurs publik është iniciuar nga studentët. Nuk bëhet fjalë vetëm për moszbatimin e këtij ligji, por edhe për shkeljen e parimeve themelore, siç janë parimi i barazisë dhe ndalimi i diskriminimit.”

Ajo shtoi se nëse kërkesat nuk pranohen, studentët mund të ndjekin rrugë juridike ndërkombëtare, duke u thirrur në nenin 14 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.

Ish-ministri i Drejtësisë: Zbatimi duhet të jetë konsensual

Krenar Lloga, ish-ministër i Drejtësisë, foli për përvojën e tij në zbatimin e ligjit gjatë mandatit të tij. Ai theksoi se institucionet duhet të funksionojnë në dy gjuhë dhe se refuzimi i gjuhës shqipe është një shkelje e ligjit:

“Nuk ka pasur asnjë rast që të kalojë ndonjë shkresë vetëm në gjuhën maqedonase. Ne punësuam përkthyes dhe plotësuam kështu nevojat tona. Por zbatimi i ligjit duhet të vijë natyrshëm dhe të kërkojë një konsensus më të gjerë.”

Ai foli edhe për refuzimin e ligjit nga ish-presidenti, duke theksuar se në vende demokratike, një tillë refuzim do të kishte pasoja të rënda. Lloga foli edhe për institucionet ku drejtojnë shqiptarët, duke thënë se atje ligji zbatohet në mënyrë korrekte.

Protestat studentore: Një lëvizje që po zgjerohet

Çështja e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe ka bërë bujë që nga janari i këtij viti. Rreth 400 studentë nga tre fakultete juridike (UT, UEJL, UNT) kanë kërkuar përmes një peticioni që provimi të jepet edhe në gjuhën shqipe, duke u mbështetur në Ligjin për Përdorimin e Gjuhëve. Studentët kanë dalë në protestë dy herë, duke kërkuar që ligji të zbatohet në praktikë.

Një propozim-ligj për lehtësimin e këtij procesi ishte gati në vitin 2024 nga Ministria e Drejtësisë, por me ndryshimin e qeverisë, ai u hoq nga agenda. Që nga hyrja në fuqi e ligjit në vitin 2019, janë ndërruar katër ministra të Drejtësisë, por moszbatimi vazhdon.

Perspektiva për të ardhmen: Çfarë duhet bërë?

Ekspertët janë të një mendimi se zgjidhja duhet të vijë nga institucionet vendore, me mbështetjen e shoqërisë civile. DemocracyLab po punon për krijimin e një platforme dixhitale që do të mundësojë diskutime të thella ligjore, ndërsa studentët kanë deklaruar se do të vazhdojnë të luftojnë për drejtësi.

Një gjë është e qartë: Ligji për Përdorimin e Gjuhëve nuk është një opsion, por një detyrim kushtetues. Moszbatimi i tij nuk është vetëm një shkelje ligjore, por edhe një pengesë për barazinë dhe integrimin e plotë të komunitetit shqiptar në shoqërinë maqedonase.

Burimi i lajmit: lajmpress.org
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.