Marrëveshja SHBA-Iran përfundon luftën: Çfarë përmban propozimi që ndryshon gjithçka?

Marrëveshja SHBA-Iran përfundon luftën: Çfarë përmban propozimi që ndryshon gjithçka?

Për herë të parë pas muajsh tensionesh të ashpra, SHBA-të dhe Irani po afrohen drejt një marrëveshjeje historike që mund të shënojë fundin e konfliktit të tyre të gjatë. Propozimi i ri, i cili përfshin një memorandum mirëkuptimi, synon të transformojë armëpushimin e përkohshëm në një zgjidhje afatgjatë, duke përmbushur kërkesat e të dyja palëve për paqe dhe stabilitet në Lindjen e Mesme.

Sipas burimeve të njohura, ky memorandum do të ndalojë luftimet menjëherë, duke hapur rrugën për negociata të mëtejshme mbi çështje kyçe siç janë programi bërthamor, sanksionet ekonomike dhe kontrolli mbi Ngushticën e Hormuzit. Por çfarë përmban këtë marrëveshje? Si do të ndikojë ajo në marrëdhëniet ndërkombëtare? dhe cilat janë rrezikuet dhe mundësitë që sjell me vete?

Çfarë është memorandumi i mirëkuptimit midis SHBA-së dhe Iranit?

Memorandumi i propozuar nuk është një marrëveshje finale, por një plan veprimi 60-ditor që do të përcaktojë hapat e parë për zgjidhjen e konflikteve. Ky dokument, i cili pritet të nënshkruhet brenda javëve të ardhshme, do të përmbajë:

• Ndalimin e luftimeve menjëherë, duke i dhënë fund sulmeve ajrore dhe tokësore që kanë mbajtur në tension Lindjen e Mesme.
• Rihapjen graduale të Ngushticës së Hormuzit, rrugës ujore më të rëndësishme për tregtinë globale të naftës.
• Hapjen e negociatave për programin bërthamor të Iranit, me synimin që të parandalojë zotërimin e armëve bërthamore.
• Lirimin e aseteve të ngrira iraniane në bankat ndërkombëtare, një kërkesë kritike për rikuperimin e ekonomisë iraniane.
• Pezaimet e sanksioneve ndërkombëtare, megjithëse procesi do të jetë gradual dhe i kushtëzuar nga përmbushja e kërkesave të SHBA-së.

Ngushtica e Hormuzit: Një hap i madh drejt paqes apo një rrezik i ri?

Ngushtica e Hormuzit, përmes së cilës kalojnë 20% e naftës botërore, ka qenë një burim i vazhdueshëm tensioni midis Iranit dhe SHBA-së. Sipas propozimit:

• Irani do të lejojë kthimin e trafikut detar në nivelet para konfliktit brenda 30 ditëve.
• SHBA-të do të lejojnë zhbllokimin e porteve iraniane, por vetëm pasi të sigurohet që Irani nuk do të përdorë kontrollin e ngushticës për presion politik.
• Irani mbetet i angazhuar të mos ndërhyjë në lëvizjet tregtare, megjithëse pretendimet e tij mbi këtë zonë strategjike nuk janë hequr plotësisht.

Një zyrtar iranian ka deklaruar se “Ngushtica e Hormuzit nuk ka të bëjë fare me Amerikën. Kjo është një çështje midis nesh dhe vendeve bregdetare, veçanërisht Omanit.”

Programi bërthamor i Iranit: Një marrëveshje e mundshme për sigurinë globale

Një nga çështjet më të ndezura në negociata është programi bërthamor i Iranit. Sipas propozimit:

• Irani do të angazhohet të mos zotërojë kurrë një armë bërthamore dhe të ndalojë pasurimin e uraniumit në nivele të larta.
• Do të fillojnë negociata për heqjen dorë nga rezervat e uraniumit të pasuruar shumë, një lëndë kyçe për ndërtimin e bombave.
• SHBA-të kërkojnë që Irani të heqë dorë nga më shumë se 400 kg uranium të pasuruar, pjesë e të cilit besohet se është fshehur pas sulmeve të mëparshme.

Megjithatë, media iraniane kanë hedhur dyshime nëse Irani do të pranojë kërkesat e tilla, duke pretenduar se “asnjë angazhim nuk është bërë për dorëzimin e rezervave bërthamore ose ndalimin e programit.”

Sanksionet dhe asetet e ngrira: Një rrugë e vështirë drejt rikuperimit ekonomik

Ekonomia iraniane, e cila ka vuajtur nga sanksionet ndërkombëtare dhe rënia e çmimeve të naftës, kërkon një rrugëdalje të shpejtë. Propozimi përfshin:

• Lirimin e aseteve të ngrira iraniane (miliarda dollarë të bllokuar në banka të huaja), por vetëm pasi Ngushtica e Hormuzit të rihapet plotësisht.
• Pezaimet e sanksioneve, megjithëse SHBA-të kanë deklaruar se “detajet do të negociohen pas finalizimit të memorandumit.”
• Irani shpreson që heqja e sanksioneve të naftës të sjellë afërsisht 10 miliardë dollarë të ardhura brenda 60 ditëve.

Çështjet e mbetura: Raketat, Libani dhe siguria rajonale

Edhe pse memorandumi përqendrohet në çështjet më urgjente, disa tema mbeten të pazgjidhura:

• Raketat balistike iraniane: SHBA-të kanë kërkuar shkatërrimin e tyre, por ky aspekt nuk është përfshirë në propozimin e tanishëm.
• Konflikti Izrael-Hezbollah në Liban: Memorandumi përmend një “deklaratë përfundimtare të luftës në të gjitha frontet”, por Izraeli mbetet i gatshëm të veprojë kundër kërcënimeve nga Libani.
• Kontrolli mbi programet e armëve konvencionale: Irani nuk ka pranuar të diskutojë këtë temë në fazën aktuale të negociatave.

Reagimet ndërkombëtare: Nga skepticizmi deri te shpresa për paqe

Reagimet ndaj propozimit janë të ndara:

• SHBA-të shihen optimiste, me Presidentin Trump që deklaron se “nëse bëj një marrëveshje, ajo do të jetë e mirë dhe e duhur, ndryshe nga ajo e Obama-s.”
• Irani ka treguar gatishmëri, por me kushte: “Duhet të jetë një marrëveshje e drejtë dhe e ekuilibruar, që i jep fund luftës përgjithmonë.”
• Izraeli dhe shtetet arabe të Gjirit mbeten të shqetësuar, veçanërisht për programin e raketave iraniane dhe ndikimin e Iranit në rajon.

Çfarë ndodh nëse negociatat dështojnë?

Nëse palët nuk arrijnë një marrëveshje, rreziku i ri i konfliktit është i lartë. Sipas analistëve:

• Irani mund të rritë presionin në Ngushticën e Hormuzit, duke kërcënuar furnizimin global me naftë.
• SHBA-të mund të rrisin sanksionet, duke e shtuar varfërinë në Iran.
• Tensionet në Lindjen e Mesme mund të përshkallëzohen, duke prekë edhe aleatët e SHBA-së në rajon.

Përfundim: Një hap i rëndësishëm drejt paqes, por me shumë sfida të përballura

Memorandumi i propozuar midis SHBA-së dhe Iranit përfaqëson një shans historik për të ndaluar luftën dhe të hapë rrugën për paqe në Lindjen e Mesme. Megjithatë, rruga për një marrëveshje të qëndrueshme është e vështirë dhe mbështetet në besimin reciprok dhe përmbushjen e premtimeve.

Nëse negociatat do të suksesojnë, ajo do të ndryshojë dinamikën gjeopolitike të rajonit për dekada të tëra. Nëse dështojnë, Lindja e Mesme mund të përballet me një tjetër cikël dhune dhe destabilizimi.

Një gjë është e qartë: bota po vëzhgon me frymëmbajtje, duke shpresuar që ky memorandum të jetë fillimi i fundit të luftës dhe fillimi i një epoke të re të bashkëpunimit.

Burimi i lajmit: infoshqip.com
Shënim: Ky material është përpunuar për qëllime informimi nga Portali lajme.mk.